Đặc trưng làng xã Nam bộ - Diễn đàn Người Miền Tây

Go Back   Diễn đàn Người Miền Tây > Con Người Miền Tây > Kho tư liệu về Miền Tây

Kho tư liệu về Miền Tây Những tài liệu liên quan viết về Miền Tây

Trả lời Gởi Ðề Tài Mới
 
Ðiều Chỉnh Xếp Bài
  #1
Nắng chiều
 
Nắng chiều's Avatar
Offline
 
Tên thật: 陳 有義
Nghề nghiệp: super spamer
Tham gia: Oct 2011
Bài viết: 1,106
Đã like: 5,217
Được like: 4,401
Default Đặc trưng làng xã Nam bộ 22-03-2012, 01:09 PM


Từ khi chúa Nguyễn mở rộng lãnh thổ về phía Nam , thì việc khai phá ra đồng bằng Nam bộ đã đem lại thêm một khuôn mặt mới cho bức tranh làng xã Việt Nam thêm đa dạng.


Vùng nông thôn ở khu vực Nam bộ cũng được tổ chức thành những làng xã, nhưng với tên gọi “làng” không được phổ biến như ở phía Bắc mà thay vào đó là phương ngữ mang đậm tính chất Nam bộ đó là “thôn ấp”.

Nếu như làng xã ở đồng bằng Bắc bộ mang tính chất cổ truyền, khép kín sau lũy tre làng, cây đa, bến nước, con đò, trong một phạm vi không gian cố định, đã được phân định rạch ròi biên giới lãnh thổ địa phương, phần nhiều các thôn xóm cách biệt nhau qua một khoảng trống là ruộng, hay ít nhất cũng bằng một con đường phân ranh giới rõ rệt, thì nét đặc trưng của thôn ấp Nam bộ lại mang tính chất mở rộng, làng Nam bộ không có lũy tre bao quanh với các cổng làng đặc trưng của từng địa phương, sáng mở tối đóng như làng xã ở Bắc bộ.

Mà làng thường được định vị ở vùng đất cao (gọi là miệt giồng), phần nhiều các thôn ấp đồng ruộng mênh mông thẳng cánh cò bay, ở rời rạc cách xa nhau, không quy tụ chen chúc, không có những lũy tre xanh bao bọc xung quanh mà bờ tre chỉ là một biểu trưng để phân biệt ranh giới giữa các thôn ấp với nhau.


Ở Nam bộ đặc trưng là vùng sông nước (miệt sông), kênh rạch chằng chịt, hoạt động đi lại thường diễn ra trên sông nước, do đó các thôn ấp đều trải dài theo các bờ kênh rạch. Quanh miệt sông, nhà cửa san sát, ghe xuồng tấp nập ngang dọc. Mỗi bờ tre thường là địa đầu của một thôn ấp và thường trải dài theo triền kênh.

Từ xa xưa “tình làng nghĩa xóm”, thì cư dân ở các thôn ấp Nam bộ thường hay có sự biến động, người dân không bị gắn chặt với quê hương, không bị bó hẹp trong thôn ấp của mình, do đó tính cách của người cư dân Nam bộ theo đó cũng trở nên phóng khoáng hơn, tự do hơn.

Làng xã Nam bộ thường là không có ruộng đất công để ban cấp cho người dân, ai có sức khai phá thì biến thành của riêng, mua đi bán lại, người không có đất thì đi làm thuê, làm mướn, nay đây mai đó, khác hẳn với chế độ ruộng đất công của cư dân phía Bắc là có ruộng công, được chia theo đầu người và chịu sự cai quản của Nhà nước, hàng năm phải đóng tiền thuế theo số lượng ruộng đất được giao...

Bởi thế quan hệ làng xóm của người Nam bộ mang tính cộng đồng không được mạnh mẽ, chủ yếu là quan hệ theo cá nhân. Họ họp nhau, tương trợ, đùm bọc lẫn nhau, nương tựa vào nhau để mà sinh sống.


Tuy nhiên, dù có sự biến động như thế nào đi chăng nữa thì người dân Nam bộ vẫn sống quy tụ thành từng làng ấp của mình với thấp thoáng bóng tre, mỗi làng cũng có một ngôi đình với tín ngưỡng thờ Thành Hoàng. Hàng năm, người dân nơi đây đều tụ hội ở những lễ hội.


Dù tính cách phóng khoáng, làm ăn dễ dãi, người nông dân Nam bộ vẫn giữ nếp cần cù, chịu thương chịu khó “một nắng hai sương”, vẫn thể hiện phong cách của “Anh hai Nam bộ” rõ nét. Dù kinh tế hàng hóa có phát triển, người nông dân Nam bộ vẫn rất coi trọng tính cộng đồng, yếu tố hàng xóm vẫn được xếp vào hàng thứ hai trong thang bậc ưu tiên khi chọn nơi cư trú.

Người dân Nam bộ quan niệm: “Nhất cận thị, nhị cận lân, tam cận giang, tứ cận lộ, ngũ cận điền” (quan trọng nhất là gần chợ, thứ hai gần hàng xóm, ba gần sông, bốn gần đường, năm gần ruộng).

Ngày nay, tuy cuộc sống hiện đại đã len lỏi vào từng ngõ ngách, thôn xóm và đến từng nhà, ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống thường nhật của mọi người, yếu tố văn hóa ngoại lai dần dần thấp thoáng đâu có trong cách sống, cách nghĩ của một bộ phận giới trẻ.

Song không phải vì thế mà yếu tố văn hóa cổ truyền làng xã Việt Nam bị mai một. Nó vẫn được gìn giữ, bảo tồn và phát huy dưới nhiều hình thức văn hóa dân gian khác nhau. Làng xã Nam bộ với những nét đặc trưng văn hóa của mình đã góp phần không nhỏ vào bức tranh đa dạng, đầy màu sắc của làng xã cổ truyền Việt Nam .

LÀNG XÃ ÐÔ THỊ HOÁ

Nông thôn, nông nghiệp, nông dân là những hằng số của văn hóa Việt Nam . Nguồn nhân lực, vật lực của nhiều sự thay đổi của đất nước xét cho cùng cũng đều từ "cái nông" mà ra. Đô thị hóa cũng không thoát khỏi những "cái nông" đó. Đó là quá trình "từ làng ra phố" hay "đô thị hóa làng xã" của hầu như tất cả các đô thị hiện đại ngày nay. Hà Nội là ví dụ điển hình cho quá trình đó.

Ngay từ khi chính thức trở thành đô thị - trung tâm của đất nước - như lời chiếu dời đô của Lý Thái Tổ, Thăng Long đã dựa vào cái thế "bốn phương hội tụ", của mình. Điều này có nghĩa là nó có khả năng tiếp nhận ảnh hưởng tất nhiên và cần thiết của các khu vực nông thôn bao quanh. Quá trình tiếp nhận ảnh hưởng ấy, với những diễn biến, chuyển hóa, đổi thay - phức tạp và biện chứng, kéo dài trong suốt 9 thế kỷ.

Vào thế kỷ XI, Hà Nội đã hình thành những cơ sở của một đô thị với một khu thương nghiệp ở phía đông (phường Giang Khẩu - cửa sông Tô Lịch thông với sông Hồng), tương đương với vùng Hàng Buồm, chợ Gạo ngày nay; một khu thủ công nghiệp chuyên làm giấy và dệt vải ở phía bắc - vùng kẻ Bưởi, sau này là bốn phường Hồ Khẩu, Trích Sài, Yên Thái, Nghĩa Đô, thuộc mạn ven Hồ Tây bây giờ. Hai khu vực này nối với nhau bằng đường sông Tô Lịch, với những làng làm ruộng và đánh cá rải rác ven bờ, làm thành một khu vực thứ ba: khu nông nghiệp. Nhà Lý xây dựng một tòa kinh thành ở giữa vùng ấy, hình thành nên một khu vực thứ tư: khu hành chính - chính trị, cho trọn vẹn là "một chốn muôn vật rất thịnh và phồn vinh" như chiếu dời đô đã ghi nhận. Từ những cơ sở ban đầu ấy, sau khi dải La Thành được hoàn thiện thì trong lòng nó đã có một đô thị đạt quy mô gần tương đương với khu nội thành Hà Nội ngày nay, với những phố phường, thôn trại, chợ búa, bến ô, thành quách, và cả ruộng đồng, ao hồ, chùa tháp, đền đài… Đó là cả một quá trình 9 thế kỷ phát triển những yếu tố đô thị của Hà Nội song song với sự tiếp nhận những tác động của các làng xã nông thôn xa gần vào Hà Nội, hay nói đúng hơn đó là một quá trình đô thị hóa các ảnh hưởng của làng xã". Quá trình này diễn ra trên các mặt kinh tế, hành chính - chính trị và văn hóa - xã hội.

Cũng bởi ảnh hưởng từ "cái nông", nông nghiệp đã góp phần quan trọng trong cơ cấu kinh tế của kinh thành Thăng Long. Nông nghiệp đã hiện diện ngay sau khi dải La thành được đắp xong, và từ thế kỷ XI đến thế kỷ XIX các khoảng trống trong nội thành đã được lấp kín bằng các làng làm ruộng. Theo sách Lịch triều hiến chương loại chí thì những địa danh như Liễu Giai, Giảng Võ, Vĩnh Phúc, Đại Yên, Thủ Lệ, Cống Vị, Vạn Bảo, Ngọc Hà, Hữu Tiệp… vốn trước đây là các làng làm ruộng rất nổi tiếng của kinh thành Thăng Long. Cho đến tận năm 1831 trên bản đồ Hà Nội vẫn còn hàng loạt những tên thôn, tên trại bên cạnh những tên phường. Những làng nông nghiệp làm ruộng này, về sau do nhu cầu mở rộng kinh thành, chính quyền phong kiến đã đổi tên thành phường và thủ công nghiệp dần dần tấn công làm thay đổi từng bước bộ mặt nông thôn ở đó.Nhưng về cơ bản thì những chuyển biến hay quá trình đô thị hóa ấy không phải do kế hoạch chủ quan của chính quyền phong kiến mà là do sự phát triển tự nhiên của nó. Bởi dưới thời kỳ phong kiến Việt Nam chưa có một chính quyền nào tạo các điều kiện thuận lợi để phát triển thủ công nghiệp và thương nghiệp - hai yếu tố kinh tế cơ bản của sự ra đời một đô thị. Chính vì vậy, quá trình đô thị hóa về kinh tế thủ công nghiệp và thương nghiệp của Hà Nội cũng không tránh khỏi quá trình "từ làng ra phố".

Sự thiếu quan tâm của chính quyền phong kiến đã tạo ra tính chất trì trệ của nền kinh tế nói chung và kinh tế thủ công nghiệp, thương nghiệp không có khả năng, điều kiện để lớn mạnh trong môi trường kinh tế nông nghiệp, nông thôn làm chủ. Do đó, chính thành thị là nơi thu hút sự tập trung những hoạt động thủ công nghiệp và thương nghiệp, mở ra một con đường phát triển, tích lũy trên quy mô lớn để có thể chuyển hóa thành những tổ chức công thương nghiệp mang dáng dấp tư bản chủ nghĩa. Quả vậy, ngoài bộ phận kinh tế thủ công gốc, đã có sẵn từ khi mới lập đô, thì một phần còn lại rất quan trọng của thủ công nghiệp Hà Nội là từ các làng xã nông thôn ở ngoài đưa vào. Chẳng hạn như nghề da ở Thăng Long là do người làng Chắm (Hải Dương) ra làm, nghề bạc là của dân Châu Khê (Hưng Yên), nghề thêu là của dân Quất Động (Hà Tây), nghề đúc đồng là của làng Cầu Nôm (Bắc Ninh)… Còn về phương thức kinh doanh, thì chế độ phường hội của các làng thủ công trong khu vực nông thôn đã được di chuyển và bảo lưu gần nguyên vẹn vào khu vực thành thị. Và, một đặc trưng không thể không nói tới của yếu tố nông thôn, nông nghiệp trong kinh tế công thương nghiệp thành thị ở Hà Nội đó là tính cục bộ, biệt lập. Chính yếu tố này đã tạo ra sự khu biệt giữa các nghề, phường hội chứ không phải là một sự phân công lao động mang ý nghĩa tiến bộ. Yếu tố cục bộ, biệt lập của nông thôn, nông nghiệp được đô thị hóa về mặt kinh tế còn nhìn thấy qua cái chợ ở đất kinh kỳ, nó cho biết một nền kinh tế hàng hóa rất yếu và quy mô tư bản cũng rất nhỏ.

Không riêng gì kinh tế, mà ngay cả kết cấu hành chính - chính trị của Thăng Long cũng cho thấy một quá trình "đô thị hóa làng xã". Trong suốt gần mười thế kỷ phát triển, đơn vị hành chính cơ bản của Hà Nội đều được gọi chung là phường. Phường vốn cùng để chỉ một đơn vị kinh tế, nhưng do tính chất khu biệt, cục bộ ảnh hưởng từ nông thôn, nên nó tương ứng với một cộng đồng dân cư được tổ chức thoe cách truyền thống (dòng họ, nghề & nghiệp, đồng hương). Và khi xây dựng hệ thống hành chính, phường đã trở thành tên gọi của một đơn vị hành chính, bất kể nó là một phường thủ công hay một làng làm ruộng. Còn đối với các chức sắc ở phường như phường chính, phường sử, phường giám thì cũng tương đương với các chức xã chính, xã sử, xã giám ở vùng làng xã nông thôn. Đến đây, rõ ràng phường ở đô thị đã trở thành một đơn vị hành chính chẳng những tương đương mà còn tương đồng với xã ở vùng nông thôn.

Cuối cùng là quá trình đô thị hóa làng xã về mặt văn hóa - xã hội. Đây là một quá trình liên tục, diễn ra bằng nhiều con đường khác nhau có liên hệ chặt chẽ với quá trình đô thị hhóa làng xã về mặt kinh tế và hành chính - chính trị. Việc mở rộng kinh thành, thành lập các phường mới dựa trên cơ sở là các làng làm nông nghiệp, đã nghiễm nhiên biến những yếu tố văn hóa - xã hội nông thôn ở đó thành những yếu tố văn hóa - xã hội đô thị. Con đường này chỉ diễn ra ở từng giai đoạn lịch sử nhất định. Con đường nhập cư là phổ biến hơn cả của quá trình đô thị hóa làng xã về mặt văn hóa - xã hội. Người từ các vùng nông thôn trong cả nước đến đất kinh kỳ để buôn bán, hành nghề, làm thuê, học tập, thi cử, làm quan, ngao du… đều mang theo văn hóa mẹ đẻ của mình và Hà Nội đã tiếp nhận tất cả để tạo nên một nền văn hóa đô thị. Nhưng do ảnh hưởng tính khép kín, cục bộ của nông thôn, nên quá trình hòa hợp, đồng hóa các yếu tố văn hóa nhập cư đó cũng diễn ra rất chậm. Vậy nên, xét cho cùng vẫn là một sự chuyển dịch "từ làng ra phố". Hầu hết các tài liệu lịch sử về Hà Nội đều thừa nhận rằng hình ảnh Thăng Long - Hà Nội (đến thế kỷ XIX) chỉ là hình ảnh của làng xã được phóng đại lên mà thôi.

Cho đến tận ngày nay, bên cạnh các yếu tố hiện đại công nghiệp thì những yếu tố truyền thống, mang âm hưởng của nông thôn, nông nghiệp vẫn còn hiện hữu rất nhiều trong lòng Hà Nội. Và quá trình "từ làng ra phố", "đô thị hóa làng xã" vẫn tiếp diễn với những hình thức và tốc độ khác nhau.


theo Trần Kiêm Đạt
Cùng chuyên mục
CHIA SẺ BÀI VIẾT
[Chỉ có thành viên mới được thấy link. ]


[Chỉ có thành viên mới được thấy link. ]

[Chỉ có thành viên mới được thấy link. ] [Chỉ có thành viên mới được thấy link. ] [Chỉ có thành viên mới được thấy link. ] [Chỉ có thành viên mới được thấy link. ] [Chỉ có thành viên mới được thấy link. ]

      Trả lời
Có 8 người đã like bài viết này
HAILUA (22-03-2012), Hoàng Minh (22-03-2012), ku Hiệu (22-03-2012), NghiepBaLi (22-03-2012), nguoinhaque (23-11-2012), NMT (22-03-2012), pro` (22-03-2012), thaihung (22-03-2012)
  #2
Hoàng Minh
 
Hoàng Minh's Avatar
Offline
 
Tên thật: Võ Hoàng Minh
Giới tính: Nam
Đến từ: Vĩnh Long
Tham gia: Jun 2011
Bài viết: 810
Đã like: 120
Được like: 2,490
Default 22-03-2012, 04:06 PM


Nhìn mặt Nắng kute quá đi
__________________

To view links or images in signatures your post count must be 0 or greater. You currently have 0 posts.
      Trả lời
Có 4 người đã like bài viết này
ku Hiệu (22-03-2012), Nắng chiều (22-03-2012), nguoinhaque (23-11-2012), pro` (22-03-2012)
  #3
Nắng chiều
 
Nắng chiều's Avatar
Offline
 
Tên thật: 陳 有義
Nghề nghiệp: super spamer
Tham gia: Oct 2011
Bài viết: 1,106
Đã like: 5,217
Được like: 4,401
Default 22-03-2012, 07:02 PM


Trích:
Nguyên văn bởi Supernoob View Post
Nhìn mặt Nắng kute quá đi
Comment này 100% là spam nà.
      Trả lời
Có 2 người đã like bài viết này
ku Hiệu (22-03-2012), nguoinhaque (23-11-2012)
Trả lời Gởi Ðề Tài Mới


Đang xem chủ đề: 1 (0 thành viên và 1 khách)
 
Ðiều Chỉnh
Xếp Bài

Quuyền Hạn Của Bạn
Bạn không thể tạo chủ đề mới
Bạn không thể trả lời bài viết
Bạn không thể gửi file đính kèm
Bạn không thể chỉnh sửa bài viết

BB code đang Mở
Smilies đang Mở
[IMG] đang Mở
HTML đang Tắt


Thông tin bản quyền
◘ Powered by vBulletin™ Version 3.8.7
◘ Copyright © 2012 Diễn đàn Người Miền Tây
◘ Được xây dựng và phát triển bởi BQT và các thành viên
◘ Diễn đàn là một hệ thống mở, BQT diễn đàn sẽ không chịu trách nhiệm nội dung do người dùng đăng tải
◘ Hỗ trợ tốt nhất trên trình duyệt Google Chrome và Mozilla Firefox. Độ phân giải trên 1280x720
◘ Mọi liên hệ đóng góp ý kiến xin vui lòng liên lạc Admin Thanh Duy - ĐT: 0948 749 858 | Y!M:
◘ Design by ku Hiệu - Email: anhne_yeudaidi35@yahoo.com
Đang tải...

Chào mừng bạn đến với
Diễn dàn Người Miền Tây

Nếu bạn chưa là thành viên, hãy đăng kí để cùng giao lưu với chúng tôi.
Nhớ dùng trình duyệt Chrome hoặc Firefox để duyệt web nhanh hơn nha ^^!